عبد الحسين خان ملك المؤرخين ( لسان السلطنه )
21
مرآت الوقايع مظفرى ( فارسى )
به ميدان مشق تشريف مىبرد يا از ميان اهالى نظام مىگذرد سوار اسب مىشود و در كالسكه نمىنشيند و در هنگام دفيله « 1 » نظامى مىايستد . ورود وزراى مختار در خاكپاى مبارك در اعياد مخصوصه ، هريك از وزراى مختار خارجه كه به خاكپاى همايونى تشرف مىجويند ، در آنوقت اعلىحضرت شهريارى مىايستد و ايستاده با آنها صحبت مىكند . اين روش از اوايل سلطنت شاه شهيد در ايران عادت شد . سابق بر اين سلاطين قاجاريه مىنشستند و وزراى مختار در حضور مىايستادند . ورود علماى عظام در حضور مبارك هروقت علماى عظام به حضور مبارك همايونى تشرف مىجويند سلام مىكنند و شاه جواب سلام مىدهد و خود روى زمين مىنشيند و آنها را نيز اجازهء جلوس مىدهد ، محض رعايت شرع شريف با زبانى ملايم و نرم با آنها سخن مىكند و اغلب از احاديث و امور مذهبيه تكلم مىفرمايد ، مىتوان گفت كه اعلىحضرت در حفظ قوانين شرع مطاع از ايشان برتر است . كتابخانه سلطنتى اعلىحضرت همايونى به جهت كمال ميلى كه به علم و دانش دارد ، از آنوقت كه به طهران تشريف آورد ، در ترقى كتابخانهء سلطنتى سعى كرد . اگرچه كتابخانهء سلطنتى از سابق بود ، لكن شاه از هنگام جلوس هر روزه كتاب بر آن افزود و چون فضلاى مملكت ميل او را به كتاب ديدند ، كتابهاى تاريخى و علمى به نام مباركش نوشتند و تقديم داشتند ، از جمله خود نويسندهء اين كتاب مستطاب قريب پانزده ، شانزده كتاب به نام همايونش به اختتام رسانيدم . مىتوان گفت امروزه كتابخانهء سلطنتى با كتابخانههاى فرنگ برابرى دارد . سه كتابخانه دارد يكى در اطاق موزه ، يكى در عمارت مخصوص ، يكى در حرمسرا .
--> ( 1 ) . Defile به معناى گذشتن افراد نظامى از جلو فرمانده قواى مسلح .